لوگو
يكشنبه 18 بهمن 1394 | 28 ربيع الثاني 1437

نمایش محتوای شبهه

نظر وهابيت درباره جبر و اختيار چيست؟

نظر وهابيت درباره جبر و اختيار چيست؟ نظر علماي وهابيت مانند ابن تيميه و محمد ابن عبدالوهاب و بن باز در اين زمينه چيست و شيعه چه پاسخي به ديدگاه آنها دارد؟
×  پاسخ
ابن تيميه كه از او به عنوان امام و پيشواي وهابيت ياد مي‌شود، در برابر نقد علامه حلي، جبر را نفي مي‌كند و مي‌گويد: «علماي بزرگ اهل سنت مانند ثوري، اوزاعي، زبيدي و احمد حنبل و ديگران «جبر» را رد كرده‌اند».[1]وي باجهميه‌كه جبري محض بودند، مخالف است واشاعره‌را نيزجبري‌مي‌داند. وي همچنين، راه حل جهميه را درباره جبر كه به «كسب»متوسل شده‌اند، به باداستهزاءمي‌گيرد و اين معني در بيشتر آثار او ديده مي‌شود. از جمله در موارد متعدد، در «منهاج السّنة» به آن پرداخته است.[2]او در عين حال كه جبر مورد نظر جهميه و ابوالحسن اشعري را نفي و نقد مي‌كند، خود به اختيار انسان تصريح نمي‌كند و براي رفع مشكل افعال اختياري انسان، بين «فعل» و «خلق» فرق مي‌گذارد. ويافعال انسان‌را فعل خود او،[3]امامخلوق‌خدا مي‌داند و ازاين‌رو مي‌خواهد هم به اختيار معتقد باشد (زيرا افعال انسان فعل و عمل خود انسان است‌) و هم همه چيز را مخلوق و آفريده خدا بداند؛[4]يعني او خدا را خالق و انسان را فاعل يك فعل مي‌د‌اند.
در نقد ابن تيميه مي‌توان گفت كه چه تفاوتي ميان فعل و خلق وجود دارد وفعل انسان‌چگونه مي‌تواند از حوزه آفرينش الهي، خارج باشد و مستقل بماند؟ اين راه حل مانند كسب اشعري، نمي‌تواند راه حل مشكل باشد؛ زيرا اشعري‌ها نيز براي فرار از جبر، مسئله كسب را مطرح كرده‌اند كه تاكنون نيز مبهم مانده و راه برون‌رفت از آن را پيدا نكرده‌‌اند. تنها راه حل، همان چيزي است كه اهل بيت(عليهم السلام) آن را بيان كرده و آن، مسئله «الامر بين الامرين» است.
از آنجا كه محمد بن عبدالوهاب، جايگاه علمي ويژه‌اي در اين زمينه ندارد و در آثارش نيز چنين چيزي به صورت شفاف منعكس نشده است، نمي‌توان ديدگاه وي را به شكل روشن به دست آورد.
بن باز نيز از اختيار و جبر گفته سخن است و از سخن او درمي‌يابيم كه وي جبر مطلق و همچنين اختيار مطلق را نمي‌پذيرد و خود نيز راه حلي بيان نمي‌كند و فقط به كلي‌گويي اكتفا مي‌كند.[5]
 
 
[1]. منهاج السنة النبوية، ج3، ص246.
[2]. همان، ج1، ص109.
[3]. همان، ج3، ص14.
[4]. همان.
[5]. مجموع فتاوى، بن باز، ج2، ص88.

کلید واژگان: